متن اعلاميه جهاني حقوق بشر

اعلاميه جهاني حقوق بشر که در 10 دسامبر 1948 به تصويب رسيده ، رواق بناي حقوق بشر را تشکيل مي دهد که مسئوليت ساخت آن بر عهده ي ملل متحد است.

ديباچه

 از آن جا که شناسايي حيثيت و کرامت ذاتي تمام اعضاي خانواده ي بشري و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادي ، عدالت و صلح در جهان است ؛

از آن جا که ناديده گرفتن و تحقير حقوق بشر به اقدامات وحشيانه اي انجاميده که وجدان بشر را بر آشفته اند و پيدايش جهاني که در آن افراد بشر در بيان و عقيده آزاد ، و از ترس و فقر فارغ باشند ، عالي ترين آرزوي بشر اعلام شده است ؛

از آن جا که ضروري است که از حقوق بشر با حاکميت قانون حمايت شود تا انسان به عنوان آخرين چاره به طغيان بر ضد بيداد و ستم مجبور نگردد ؛

از آن جا که گسترش روابط دوستانه ميان ملت ها بايد تشويق شود ،

از آن جا که مردمان ملل متحد ، ايمان خود را به حقوق اساسي بشر و حيثيت و کرامت و ارزش فرد انسان و برابري حقوق مردان و زنان  ، دوباره در منشور ملل متحد اعلام و عزم خود را جزم کرده اند که به پيشرفت اجتماعي ياري رسانند و بهترين اوضاع زندگي را در پرتو آزادي فزاينده به وجود آورند ؛

از آن جا که دولت هاي عضو متعهد شده اند که رعايت جهاني و مؤثر حقوق بشر و آزادي هاي اساسي را با همکاري سازمان ملل متحد تضمين کنند ؛

از آن جا که برداشت مشترک در مورد اين حقوق و آزادي ها براي اجراي کامل اين تعهد کمال اهميت را دارد ؛

مجمع عمومي اين اعلاميه جهاني حقوق بشر را آرمان مشترک تمام مردمان و ملت ها اعلام مي کند تا همه ي افراد و تمام نهادهاي جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بکوشند که به ياري آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادي ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده ي ملي و بين المللي ، شناسايي و اجراي جهاني و مؤثر آن ها را ، چه در ميان خود مردمان کشورهاي عضو و چه در ميان مردم سرزمين هايي که در قلمرو آن ها هستند ، تأمين کنند.

ماده ي 1

تمام افراد بشر آزاد زاده مي شوند و از لحاظ حيثيت و کرامت و حقوق با هم برابرند. همگي داراي عقل و وجدان هستند و بايد با يکديگر با روحيه اي برادرانه رفتار کنند.

ماده ي 2

هر کس مي تواند بي هيچ گونه تمايزي ، به ويژه از حيث نژاد ، رنگ ، جنس ، زبان ، دين ، عقيده ي سياسي يا هر عقيده ي ديگر ، و همچنين منشاء ملي يا اجتماعي ، ثروت ، ولادت يا هر وضعيت ديگر ، از تمام حقوق و همه ي آزادي هاي ذکر شده در اين اعلاميه بهره مند گردد. 

به علاوه نبايد هيچ تبعيضي به عمل آيد که مبتني بر وضع سياسي ، قضايي يا بين المللي کشور يا سرزميني باشد که شخص به آن تعلق دارد ، خواه اين کشور يا سرزمين مستقل ، تحت قيموميت يا غير خودمختار باشد ، يا حاکميت آن به شکلي محدود شده باشد.

ماده ي 3

هر فردي حق زندگي ، آزادي و امنيت شخصي دارد.

ماده ي 4

هيچ کس را نبايد در بردگي يا بندگي نگاه داشت : بردگي و داد و ستد بردگان به هر شکلي که باشد ، ممنوع است.

ماده ي 5

هيچ کس نبايد شکنجه شود يا تحت مجازات يا رفتاري ظالمانه ، ضد انساني يا تحقير آميز قرار گيرد.

ماده ي 6

هر کس حق دارد که شخصيت حقوقي اش در همه جا به رسميت شناخته شود.

ماده ي 7

همه در برابر قانون مساوي هستند و حق دارند بي هيچ تبعيضي از حمايت يکسان قانون برخوردار شوند . همه حق دارند در مقابل هر تبعيضي که ناقض اعلاميه ي حاضر باشد ، و بر ضد هر تحريکي که براي چنين تبعيضي به عمل آيد ، از حمايت يکسان قانون بهره مند گردند.

ماده ي 8

در برابر اعمالي که به حقوق اساسي فرد تجاوز کنند ـ حقوقي که قانون اساسي يا قوانين ديگر براي او به رسميت شناخته است ـ هر شخصي حق مراجعه ي مؤثر به دادگاه هاي ملي صالح را دارد.

ماده ي 9

هيچ کس را نبايد خودسرانه توقيف ، حبس يا تبعيد کرد.

ماده ي 10

هر شخص با مساوات کامل حق دارد که دعوايش در دادگاهي مستقل و بي طرف ، منصفانه و علني رسيدگي شود و چنين دادگاهي درباره حقوق و الزامات وي ، يا هر اتهام جزايي که به او زده شده باشد ، تصميم بگيرد.

ماده ي 11

1 ) هر شخصي که به بزه کاري متهم شده باشد ، بي گناه محسوب مي شود تا هنگامي که در جريان محاکمه اي علني که در آن تمام تضمين هاي لازم براي دفاع او تأمين شده باشد ، مجرم بودن وي به طور قانوني محرز گردد.

2 ) هيچ کس نبايد براي انجام دادن يا انجام ندادن عملي که در موقع ارتکاب آن ، به موجب حقوق ملي يا بين المللي جرم شناخته نمي شده است ، محکوم نخواهد شد. همچنين هيچ مجازاتي شديدتر از مجازاتي که در موقع ارتکاب جرم به آن تعلق مي گرفت ، درباره ي کسي اعمال نخواهد شد.

ماده ي 12

نبايد در زندگي خصوصي ، امور خانوادگي ، اقامت گاه يا مکاتبات هيچ کس مداخله هاي خودسرانه صورت گيرد يا به شرافت و آبرو و شهرت کسي حمله شود. در برابر چنين مداخله ها و حمله هايي ، برخورداري از حمايت قانون حق هر شخصي است.

ماده ي 13

1 ) هر شخصي حق دارد در داخل هر کشور آزادانه رفت و آمد کند و اقامت گاه خود را برگزيند.

2 ) هر شخصي حق دارد هر کشوري ، از جمله کشور خود را ترک کند يا به کشور خويش بازگردد.

ماده ي 14

1 ) در برابر شکنجه ، تعقيب و آزار ، هر شخصي حق درخواست پناهندگي و برخورداري از پناهندگي در کشورهاي ديگر را دارد.

2 ) در موردي که تعقيب واقعاً در اثر جرم عمومي و غير سياسي يا در اثر اعمالي مخالف با هدف ها و اصول ملل متحد باشد ، نمي توان به اين حق استناد کرد.

ماده ي 15

1 ) هر فردي حق دارد که تابعيتي داشته باشد.

2 ) هيچ کس را نبايد خودسرانه از تابعيت خويش ، يا از حق تغيير تابعيت محروم کرد.

ماده ي 16

1 ) هر مرد و زن بالغي حق دارند بي هيچ محديتي از حيث نژاد ، مليت ، يا دين با همديگر زناشويي کنند و تشکيل خانواده بدهند. در تمام مدت زناشويي و هنگام انحلال آن ، زن و شوهر در امور مربوط به ازدواج حقوق برابر دارند.

2 ) ازدواج حتماً بايد با رضايت کامل و آزادانه ي زن و مرد صورت گيرد.

3 ) خانواده رکن طبيعي و اساسي جامعه است و بايد از حمايت جامعه و دولت بهره مند شود.

ماده ي 17

1 ) هر شخص به تنهايي يا به صورت جمعي حق مالکيت دارد.

2 ) هيچ کس را نبايد خودسرانه از حق مالکيت محروم کرد.

ماده ي 18

هر شخصي حق دارد از آزادي انديشه ، وجدان و دين بهره مند شود : اين حق مستلزم آزادي تغيير دين يا اعتقاد و همچنين آزادي اظهار دين يا اعتقاد ، در قالب آموزش ديني ، عبادت ها و اجراي آيين ها و مراسم ديني به تنهايي يا به صورت جمعي ، به طور خصوصي يا عمومي است .

ما ده ي 19

هر فردي حق آزادي عقيده و بيان دارد و اين حق مستلزم آن است که کسي از داشتن عقايد خود بيم و نگراني نداشته باشد و در کسب و دريافت و انتشار اطلاعات و افکار ، به تمام وسايل ممکن بيان و بدون ملاحظات مرزي آزاد باشد.

ماده ي 20

1 ) هر شخصي حق دارد از آزادي تشکيل اجتماعات ، مجامع و انجمن هاي مسالمت آميز بهره مند گردد.

2 ) هيچ کس را نبايد به شرکت در هيچ اجتماعي مجبور کرد.

ماده ي 21

1 ) هر شخصي حق دارد که در اداره امور عمومي کشور خود ، مستقيماً يا به وساطت نمايندگاني که آزادانه انتخاب شده باشند ، شرکت جويد.

2 ) هر شخصي حق دارد با شرايط برابر به مشاغل عمومي کشور خود دست يابد.

3 ) اراده ي مردم ، اساس قدرت حکومت است : اين اراده بايد در انتخاباتي سالم ابراز شود که به طور ادواري صورت مي پذيرد. انتخابات بايد عمومي ، با رعايت مساوات و با رأي مخفي يا به طريقه اي مشابه برگزار شود که آزادي رأي را تأمين کند.

ماده ي 22

هر شخصي به عنوان عضو جامعه حق امنيت اجتماعي دارد و مجاز است به ياري مساعي ملي و همکاري بين المللي ، حقوق اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي ضروري براي حفظ حيثيت و کرامت و رشد آزادانه ي شخصيت خود را ، با توجه به تشکيلات و منابع هر کشور ، به دست آورد.

ماده ي 23

1 ) هر شخصي حق دارد کار کند ، کار خود را آزادانه برگزيند ، شرايط منصفانه و رضايت بخشي براي کار خواستار باشد و در برابر بي کاري حمايت شود.

2 ) همه حق دارند که بي هيچ تبعيضي ، در مقابل کار مساوي ، مزد مساوي بگيرند.

3 ) هر کسي که کار مي کند حق دارد مزد منصفانه و رضايت بخشي دريافت دارد که زندگي او و خانواده اش را موافق حيثيت و کرامت انساني تأمين کند و در صورت لزوم با ديگر وسايل حمايت اجتماعي کامل شود.

4 ) هر شخصي حق دارد که براي دفاع از منافع خود با ديگران اتحاديه تشکيل دهد و يا به اتحاديه هاي موجود بپيوندد.

ماده ي 24

هر شخصي حق استراحت ، فراغت و تفريح دارد و به ويژه بايد از محدوديت معقول ساعات کار و مرخصي ها و تعطيلات ادواري با دريافت حقوق بهره مند شود.

ماده ي 25

1 ) هر شخصي حق دارد که از سطح زندگي مناسب براي تأمين سلامتي و رفاه خود و خانواده اش ، به ويژه از حيث خوراک ، پوشاک ، مسکن ، مراقبت هاي پزشکي و خدمات اجتماعي ضروري برخوردار شود ؛ همچنين حق دارد که در مواقع بي کاري ، بيماري ، نقض عضو ، بيوگي ، پيري يا در تمام موارد ديگري که به عللي مستقل از اراده ي خويش وسايل امرار معاشش را از دست داده باشد ، از تأمين اجتماعي بهره مند گردد.

2 ) مادران و کودکان حق دارند که از کمک و مراقبت ويژه برخوردار شوند. همه ي کودکان ، اعم از آن که در پي ازدواج يا بي ازدواج زاده شده باشند ، حق دارند که از حمايت اجتماعي يکسان بهره مند گردند.

ماده ي 26

1 ) هر شخصي حق دارد که از آموزش و پرورش بهره مند شود. آموزش و پرورش ، و دست کم آموزش ابتدايي و پايه بايد رايگان باشد. آموزش ابتدايي اجباري است . آموزش فني و حرفه اي بايد همگاني شود و دست يابي به آموزش عالي بايد با تساوي کامل براي همه امکان پذير باشد تا هر کس بتواند بنا به استعداد خود از آن بهره مند گردد.

2 ) هدف آموزش و پرورش بايد شکوفايي همه جانبه ي شخصيت انسان و تقويت رعايت حقوق بشر و آزادي هاي اساسي باشد. آموزش و پرورش بايد به گسترش حسن تفاهم ، دگرپذيري و دوستي ميان تمام ملت ها و تمام گروه هاي نژادي يا ديني و نيز به گسترش فعاليت هاي ملل متحد در راه حفظ صلح ياري رساند.

3 ) پدر و مادر در انتخاب نوع آمزش و پرورش براي فرزندان خود ، بر ديگران حق تقدم دارند.

ماده ي 27

1 ) هر شخصي حق دارد آزادانه در زندگي فرهنگي اجتماع سهيم و شريک گردد و از هنرها و به ويژه از پيشرفت علمي و فوايد آن بهره مند شود.

2 ) هر کس حق دارد از حمايت منافع معنوي و مادي آثار علمي ، ادبي يا هنري خود برخوردار گردد.

ماده ي 28

هر شخصي حق دارد خواستار برقراري نظمي در عرصه ي اجتماعي و بين المللي باشد که حقوق و آزادي هاي ذکر شده در اين اعلاميه را به تمامي تأمين و عملي سازد.

ماده ي 29

1 ) هر فردي فقط در برابر آن جامعه اي وظايفي بر عهده دارد که رشد آزادانه و همه جانبه ي او را ممکن مي سازد.

2 ) هر کس در اعمال حقوق و بهره گيري از آزادي هاي خود فقط تابع محدوديت هايي قانوني است که صرفاً براي شناسايي و مراعات حقوق و آزادي هاي ديگران و براي رعايت مقتضيات عادلانه ي اخلاقي و نظم عمومي و رفاه همگاني در جامعه اي دموکراتيک وضع شده اند.

3 ) اين حقوق و آزادي ها در هيچ موردي نبايد برخلاف هدف ها و اصول ملل متحد اعمال شوند.

ماده ي 30

هيچ يک از مقررات اعلاميه ي حاضر نبايد چنان تفسير شود که براي هيچ دولت ، جمعيت يا فردي متضمن حقي باشد که به موجب آن براي از بين بردن حقوق و آزادي هاي مندرج در اين اعلاميه فعاليتي انجام دهد يا به عملي دست بزند.

                                                        *******************************          

در ترجمه ي اين اعلاميه از سه منبع زير بهره گرفته شده است :

ا ـ داريوش آشوري ، دانشنامه سياسي ، انتشارات سهروردي و مرواريد ، تهران ، 1366 ، صص 133 ـ 138 .

2 ـ  هوشنگ ناصرزاده ( گردآورنده ) ، اعلاميه هاي حقوق بشر ، انتشارات جهاد دانشگاهي ، تهران ، 1372 ، صص 12 ـ 17 .

3 ـ  « اعلاميه ي جهاني حقوق بشر » ، ترجمه ي علي ميرزايي با همکاري رضا رضايي ، نگاه نو ، شماره ي 37 ، تابستان 1377 ، صص 190 ـ 196 . 

(مترجم: محمدجعفر پوينده)